Bilim insanı, edebiyat eleştirmeni, Profesör, Rusya Federasyonu Yüksek Eğitim Kurumları Onursal emekçisi Şamsudin oğlu Kunıj Mıhamet 5 Nisan günü 95 yaşına ayak bastı.
Tanınmış bilim insanı ve yüksek okul öğretmeni Kunıj Mıhamet 5 Nisan 1927’de Koşhable rayonuna bağlı Blaşepsıne köyünde (*) doğdu. Doğup büyüdüğü küçük ülkesini (-Adıgey’i -) iliklerine değin seven eğitimli büyük bir kişi oldu.
Mıhamet bir köylü ailesinde büyüdü. Yaşıtları gibi 7 yıllık köy okulunu bitirdi. Ancak İkinci Dünya Savaşı patlak verince eğitime ara vermek zorunda kaldı. Babası askere alındı ve cepheye gönderildi, 1942’de Kalininsk yakınında can verdi. Mıhamet, ayrılırken babasının söylediği şu sözleri hiç unutmadı. Babası: “Benim gibi olma, ne yap, ne et, oku” demişti.
1945’te baba sözünü yerine getirdi ve Adıge İlköğretmen Okuluna kaydoldu. Zorlu bir dönemdi, giyecek, yiyecek ve araç yokluğu vardı, ama amacını gerçekleştirdi. O sıralar ilk öğretmen okulu sadece adı söylenen bir yerdi. Yine de öğretmenlerini saygıyla anmayı sürdürüyor. En çok da Adıgece öğretmeni Haţene Ayşet’i anımsıyor. Onun yardımıyla özellikle Adıgece ve edebiyat dersini sevmeye, o iki ders üzerine yoğunlaşmaya başladı.
Okulu bitirdikten sonra Kunıj eğitimini ilerletmek istedi. Hangi okula gideceğini bilemiyordu. Sonunda Volga Nehri üzerindeki Saratov kentine gitmek istedi. Ancak, annesi, akrabaları da olan ünlü bilim insanı ve yazar K’eraş Tembot’a danışmasını, Tiflis’e de gidebileceğini söyledi. Kendisine Tiflis’te yetenekli öğretmenler bulunduğu söylendi. Söylemesi kolaydı, ama yapması kolay değildi. Yine de Mıhamet yola koyuldu. Cebinde para yoktu, Blaşepsıneli bu genç, tren vagonu üzerinde Gürcistan’a vardı. Tiflis’e vardığında, polis Kunıj’ı vagonun üzerinden indirdi ve “Afrika’dan mı geliyorsun?” diye sordu. Aynaya baktığında yüzünün simsiyah olduğunu ve içinden gözlerinin parıldadığını gördü ve bir korku geçirdi. Zar zor da olsa amacına ulaştı ve okula kaydoldu.
Kunıj Mıhamet, okula kaydolduğu ilk günlerde, Tiflis'te Çaykovski’nin “Yevgeniy Onegin” adlı operasının ilanını gördü. Cebindeki iki rublenin bir rublesi ile bilet aldı ve böylece gelişmiş bir sanat gösterisiyle ilk kez karşılaşmış oldu. Ardından çok sayıda klasik müzik yapıtını ilgiyle izledi. O sıralar Kunıj sadece opera ile değil, ayrıca tanınmış yazarlar ve bestecilerle de tanışma fırsatı buldu, bunlardan Bulat Okucava ile Tiflis Üniversitesi’nde birlikte öğrenim gördü. Mezun olduktan sonra Rusça ve edebiyat öğretmeni olarak köy okulunda öğretmenlik yaptı. Ardından Maykop’taki bilim enstitüsüne alındı. Bu yıllarda “Sotsialistiçeske Adıgey” (şimdi “Adıge mak”) gazetesi ile bir sözleşme imzaladı, değişik konularda yazılar yazmaya başladı, Adıge şair ve yazarlarıyla da ilişkilerini geliştirdi.
1957 yılında, 30 yaşında iken Adıge Devlet Öğretmen Enstitüsü Filoloji Fakültesinde öğretim üyesi oldu.
1960 yılında Moskova Devlet Üniversitesi’nde yüksek lisans öğrencisi oldu. 1960 – 1964 yıllarında Moskova’daki Tiyatro Okulu'nun (GİTİS) Adıge stüdyosu öğrencilerine Adıge dili ve edebiyatı dersleri verdi. Mıhamet’in ders verdiği öğrenciler arasında Ahecego Liya da vardı. Tiyatro yüksek okulundan mezun olan öğrenciler arasında A. Kuraşın, Murete Çepay, Hurım Marıyet ve daha başkaları da vardı ve bu öğrencilerin adlarını sık sık övgüyle anmaktadır.
Kunıj Mıhamet 1964 yılında Adıge Özerk Ülkesi’ne (oblasta) döndü, Adıge Pedagoji Enstitüsü Filoloji Fakültesi öğretim üyesi oldu ve “19. Yüzyıl Rus edebiyatı” dersini vermeye başladı. 2008 yılına değin, 44 yıl çalıştı. Fakültesinde dekan yardımcısı, ardından üç dönem fakülte dekanı oldu. Yarım yüzyılını üniversiteye adadı.
Kunıj 1968’de Moskova Devlet Üniversitesi’nde yüksek lisans tezini verdi. Ardından aralıksız ve derinleşerek çalışmalarını sürdürdü. Adıgey okullarında Rusça ve Rus edebiyatı derslerini okutacak kadroları hazırladı, 19. yüzyıl Rus edebiyatı ders kitaplarını okuttu.
1937 yılı Büyük Rus şairi A. S. Puşkin’in 100. ölüm yılıydı. Kunıj, Puşkin’nin sanatsal dehası üzerine büyük bir çalışma yaptı. Adıge yazar ve şairlerinin yapıtlarının Rusçaya çevirilerini gözden geçirdi, bu konuda titiz bir çalışma yürüttü, bunları inceliyor, görüşlerini yazıyor ve özetlemeler yapıyordu. Sözgelişi, Adıge ozanı Tevçoj Śığo’nun “Bizim Puşkinimiz” (Ти Пушкин) adlı bir şiiri var, Marina Śvetayeva da “Benim Puşkinim”i (Мой Пушкин) yazdı. Her ikisi de şaire ilişkin görüşünü ve sevgisini kendi şiirinde dile getiriyordu. Bütün bunları inceleyerek ve değerlendirerek Kunıj Mıhamet, A. S. Puşkin’in eskimeyecek ve uluslararası değerde bir şair olduğunu vurguladı.
M.Ş. Kunıj edebiyat biliminde de önemli bir yer edindi. İlk edebiyat eleştirisi “Adıge Edebiyatı Üzerine Düşünceler” (Мысли об адыгейской литературе) adlı kitabını 1968 yılında yayımladı. “Edebiyatımızın Çıkış Yerleri” (Тилитературэ икъэкIуапIэхэр) adlı kitabında da eski Adıge yazarlarının yaratıcı yeteneklerini açığa çıkardı.
Bu son yıllarda sanatsal ve bilimsel yeni yayınlar üzerine çok sayıda değerlendirme yazıları yazdı, bunları gazete ve dergilerde yayımladı. Bir bilim insanı olarak Kunıj Mıhamet Dünya Adıge (Çerkes) Akademisi üyesi oldu, 1999’da A. S. Puşkin adına konan madalya Kunıj Mıhamet’e verildi, “Rusya Federasyonu Yüksek Eğitim Kurumları Onursal Emekçisi”, “Aydınlanma Fanatiği”, “Adıgey’in Onuru”, “İkinci Dünya Savaşı Sırasında Yapılan Yiğitçe Çalışmalar”, “Emekli İşçi” nişan ve madalyalarına layık bulundu.
Bilim insanının sağlık durumu 1990’lı yıllarda bozuldu, gözleri görmemeye başladı ve okuma yazma zevkini bırakmak zorunda kaldı, şu an en büyük yardımcısı Rusya (RSFSC) onursal oyuncusu ve Adıge Cumhuriyeti Ulusal sanatçısı eşi Şhakumıde Nuriyet’tir.
Kendisine ve ailesine sağlık, esenlik ve sevdikleri ile güzel günler geçirmelerini diliyoruz.
(*) - Blaşepsıne (Leşepsın) - Adıgey'in Koşhabl ilçesinde 3 bin nüfuslu büyük bir köy, belde - hcy
Mamırıko Nuriyet, Adıge mak, 5 Nisan 2022
Kaynak: https://adygvoice.ru/2022/04/05/%D1%88i%D1%8D%D0%BD%D1%8B%D0%B3%D1%8A%D1%8D%D0%BB%D1%8D%D0%B6%D1%8C-%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%83-%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86/?fbclid=IwAR0hBrGxJQgW37lQfpjJa2H8qe8pmBl-CtEabkbabMm6PS7ujXaCjkfrmG8
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
Cherkessia.net, 11 Nisan 2022
